Gear & Accessories

SỬ DỤNG GIỐNG NUÔI CẤY MÔ TRONG SẢN XUẤT HOA TẾT

HƯỚNG ĐI BỀN VỮNG CHO NGÀNH HOA KIỂNG BẾN TRE

XU HƯỚNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO TRONG SẢN XUẤT HOA KIỂNG

Trong những năm gần đây, ngành sản xuất hoa kiểng tại Bến Tre đang có sự chuyển mình rõ rệt theo hướng ứng dụng khoa học công nghệ cao, đặc biệt là trong khâu giống. Trước những tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu, dịch bệnh và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, việc sử dụng giống nuôi cấy mô đã và đang trở thành giải pháp quan trọng giúp nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm rủi ro và ổn định thu nhập.

Thay vì phụ thuộc vào nguồn giống giâm cành truyền thống mua trôi nổi ngoài thị trường, nhiều hộ trồng hoa Tết đã chủ động tiếp cận các nguồn giống nuôi cấy mô được kiểm soát chặt chẽ về chất lượng. Điều này không chỉ giúp cây sinh trưởng đồng đều, khỏe mạnh mà còn góp phần quan trọng vào định hướng phát triển cây giống, hoa kiểng mang tầm quốc gia, gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Bạn đọc có thể tham khảo thêm nội dung tiếp theo để có cái nhìn đầy đủ và cụ thể hơn: nuôi cấy mô thực vật

HIỆU QUẢ THỰC TẾ TỪ MÔ HÌNH CÚC MÂM XÔI NUÔI CẤY MÔ

Anh Trịnh Minh Thống, ngụ xã Vĩnh Thành, huyện Chợ Lách, là một trong những nông dân tiên phong tại địa phương mạnh dạn áp dụng giống cúc mâm xôi nuôi cấy mô trong sản xuất hoa Tết. Đây là năm thứ hai anh lựa chọn phương pháp này thay cho cách giâm cành truyền thống vốn đã gắn bó nhiều năm.

Theo anh Thống, vụ hoa Tết Giáp Thìn 2024 là lần đầu tiên anh tiếp cận giống cúc mâm xôi nuôi cấy mô do Trung tâm Giống và Hoa kiểng tỉnh Bến Tre giới thiệu. Ban đầu, anh không tránh khỏi tâm lý e ngại vì chưa quen với việc trồng cây con được nhân giống bằng công nghệ cao. Tuy nhiên, sau quá trình canh tác, cây phát triển rất tốt, sinh trưởng đồng đều, ít sâu bệnh và đặc biệt là khả năng ra hoa ổn định, đúng thời điểm.

Kết quả là toàn bộ 500 chậu cúc mâm xôi của anh đã được thương lái đặt mua trước Tết với giá tốt. Từ thành công này, vụ hoa Tết năm nay anh mạnh dạn đặt 2.000 cây con giống nuôi cấy mô để sản xuất, đồng thời giới thiệu cho người thân trong gia đình cùng tham gia trồng thử nghiệm cho vụ Tết Quý Tỵ 2025.

LỢI ÍCH NỔI BẬT CỦA GIỐNG NUÔI CẤY MÔ

Theo đánh giá của anh Thống, giống cúc mâm xôi nuôi cấy mô mang lại nhiều lợi ích vượt trội so với giống giâm cành truyền thống. Trước hết là tỷ lệ hao hụt rất thấp, chỉ khoảng 2-5%, trong khi giống giâm cành có thể hao hụt từ 15-20%. Cây giống sạch bệnh ngay từ đầu nên giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm sâu bệnh từ cây mẹ sang cây con.

Chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật cũng giảm từ 30-40%, giúp nông dân tiết kiệm chi phí đầu tư, tăng lợi nhuận. Quan trọng hơn, nỗi lo lớn nhất của người trồng cúc mâm xôi là cây không phân nhánh, không tạo mầm hoa hoặc hoa nở không đồng đều gần như được khắc phục khi sử dụng giống nuôi cấy mô.

Hiện nay, toàn bộ vườn cúc mâm xôi của anh Thống đã được thương lái đặt cọc thu mua với giá 180.000 đồng mỗi cặp, cao hơn năm trước 10.000 đồng. Đây là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả kinh tế mà giống nuôi cấy mô mang lại. Anh Thống cho biết, năm tới anh dự kiến tiếp tục mở rộng quy mô và đặt mua khoảng 5.000 cây con giống nuôi cấy mô để phục vụ sản xuất hoa Tết.

NÔNG DÂN TỪ E NGẠI ĐẾN TIN TƯỞNG GIỐNG NUÔI CẤY MÔ

Không chỉ riêng anh Thống, nhiều hộ trồng hoa tại Chợ Lách cũng đang dần thay đổi tư duy sản xuất. Chị Nguyễn Thị Hồng Thu, cùng xã Vĩnh Thành, cho biết vụ hoa Tết năm nay chị lấy thử 300 chậu cúc mâm xôi giống nuôi cấy mô để trồng song song với giống giâm cành truyền thống nhằm so sánh.

Ban đầu, do chưa hiểu rõ về đặc tính của giống nuôi cấy mô nên chị cũng khá lo lắng. Tuy nhiên, sau một thời gian chăm sóc, chị nhận thấy cây nuôi cấy mô phát triển khỏe, đồng đều hơn, ít sâu bệnh, chi phí phân thuốc giảm gần một nửa so với giống truyền thống. Đặc biệt, giống nuôi cấy mô đã được thương lái đặt mua sớm, trong khi giống giâm cành phải chờ đến khi gần ra hoa mới được xem xét thu mua.

Từ thực tế đó, chị Thu khẳng định sẽ tiếp tục đặt giống nuôi cấy mô cho những vụ sản xuất tiếp theo vì hiệu quả mang lại rất rõ ràng và ổn định.

VAI TRÒ CỦA TRUNG TÂM GIỐNG VÀ HOA KIỂNG BẾN TRE

Theo ông Nguyễn Quốc Trung, Giám đốc Trung tâm Giống và Hoa kiểng tỉnh Bến Tre, trong vụ hoa kiểng Tết năm 2025, Trung tâm đã chuyển giao hơn 10.000 sản phẩm giống hoa kiểng cho người dân, chủ yếu là giống cúc mâm xôi nuôi cấy mô. Các mô hình sản xuất bước đầu cho thấy cây sinh trưởng tốt, chất lượng đồng đều, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với phương pháp truyền thống.

Trung tâm đang tích cực hướng dẫn, hỗ trợ người dân thay đổi tập quán sản xuất, tiếp cận nguồn giống đảm bảo chất lượng từ những địa chỉ vườn cây giống uy tín, từng bước hình thành chuỗi sản xuất hoa kiểng chuyên nghiệp, bền vững.

PHÁT TRIỂN VÙNG SẢN XUẤT HOA KIỂNG QUY MÔ LỚN

Song song với việc chuyển giao giống nuôi cấy mô, tỉnh Bến Tre đang triển khai Đề án Phát triển cây giống và hoa kiểng Chợ Lách mang tầm quốc gia. Sau hai năm thực hiện, đề án đã hình thành hơn 2.100 ha vùng sản xuất cây giống hoa kiểng tập trung tại các xã Phú Sơn, Long Thới và Vĩnh Thành, với sự tham gia của nhiều hợp tác xã, tổ hợp tác và làng nghề.

Các hoạt động liên kết chuỗi giá trị, đặc biệt là liên kết đầu vào về nguồn giống, giá thể và vật tư sản xuất, đang từng bước giúp người dân tiếp cận sản xuất theo hướng bài bản, giảm rủi ro và nâng cao giá trị sản phẩm.

ĐỊNH HƯỚNG LÂU DÀI CHO SẢN XUẤT HOA TẾT

Theo ông Huỳnh Quang Đức, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bến Tre, ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất cây giống là xu hướng tất yếu, đặc biệt trong lĩnh vực hoa kiểng. Việc duy trì tập quán giữ giống từ vụ trước để trồng cho vụ sau dễ dẫn đến thoái hóa giống, tích tụ sâu bệnh, làm giảm hiệu quả sản xuất.

Thực tế cho thấy, chỉ riêng năm nay, Bến Tre có hơn 145.000 chậu cúc mâm xôi không phân nhánh, không ra mầm hoa do sử dụng giống giâm cành không đảm bảo. Từ đó, ngành nông nghiệp tỉnh đã tăng cường tuyên truyền, tổ chức hội thảo, tập huấn để từng bước thay đổi nhận thức của người dân, hướng đến sử dụng giống nuôi cấy mô chất lượng cao, góp phần nâng tầm ngành hoa kiểng Bến Tre trong tương lai.

Trong bối cảnh nhu cầu giống cây trồng ngày càng tăng cao, việc tìm kiếm một đơn vị uy tín chuyên cung cấp cây giống chất lượng, nguồn gốc rõ ràng và ứng dụng công nghệ cao đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của người làm nông nghiệp trên khắp Việt Nam. Vì vậy, ViGen.vn – Trung tâm cây giống ViGen là đơn vị chuyên cung cấp giống cây trồng, giống cây và cây giống Việt Nam ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là cây giống cấy mô, với nguồn cung ổn định từ trại cây giống, trại giống cây trồng đạt chuẩn, phân phối cây giống giá sỉ và bán cây giống qua hệ thống đại lý toàn quốc, giúp khách hàng dễ dàng tìm được địa chỉ mua cây giống uy tín khi cần mua cây giống ở đâu, từ nhà sản xuất cây giống đến nguồn cung cây giống chất lượng cao.

Quy trình nuôi cấy mô cây chuối chi tiết từ phòng thí nghiệm đến sản xuất đại trà

Tổng quan về nuôi cấy mô cây chuối

Nuôi cấy mô cây chuối là phương pháp nhân giống vô tính hiện đại dựa trên nguyên lý toàn năng của tế bào thực vật, cho phép tạo ra số lượng lớn cây con đồng nhất về mặt di truyền, sạch bệnh và sinh trưởng đồng đều. Trong bối cảnh chuối đang trở thành một trong những cây ăn quả chủ lực phục vụ tiêu thụ nội địa và xuất khẩu tại Việt Nam, công nghệ nuôi cấy mô đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo nguồn giống chất lượng cao, ổn định và bền vững.

So với các phương pháp nhân giống truyền thống như tách chồi hay tách củ, nuôi cấy mô giúp khắc phục triệt để tình trạng lây lan mầm bệnh, suy thoái giống và thiếu đồng đều về sinh trưởng. Quy trình nuôi cấy mô cây chuối tuy đòi hỏi kỹ thuật cao, chi phí đầu tư ban đầu lớn và thời gian nghiên cứu dài, nhưng hiệu quả mang lại về lâu dài là rất rõ rệt.

Hình ảnh dưới đây minh họa việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả canh tác và giá trị sản phẩm:

https://vigen.vn/wp-content/uploads/2025/10/cay-chuoi-cay-mo-tai-vigen_11zon.webp

Chuẩn bị môi trường nuôi cấy

Môi trường nuôi cấy là nền tảng quyết định sự sống và khả năng phát triển của mẫu mô chuối trong điều kiện in vitro. Môi trường phổ biến và được sử dụng rộng rãi nhất hiện nay là môi trường MS (Murashige & Skoog, 1962), với thành phần dinh dưỡng đầy đủ và cân đối cho sự phát triển của mô thực vật.

Môi trường MS thường được bổ sung thêm các thành phần quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu sinh lý của mô chuối. Đường sucrose với hàm lượng 20–30 g/l đóng vai trò cung cấp nguồn năng lượng. Nước dừa với tỷ lệ khoảng 100 ml/l giúp kích thích phân chia tế bào và phát triển chồi. Các chất điều hòa sinh trưởng như Kinetin hoặc BA được sử dụng ở nồng độ thấp để kích thích tạo và nhân chồi, trong khi NAA hoặc IAA được bổ sung ở giai đoạn sau để thúc đẩy hình thành rễ. Than hoạt tính giúp hấp thụ các chất độc tiết ra từ mô cấy, ổn định môi trường và cải thiện chất lượng chồi. Agar được sử dụng làm chất đông rắn giúp cố định mẫu.

Trước khi sử dụng, môi trường cần được điều chỉnh pH trong khoảng 5,2–5,8, sau đó hấp tiệt trùng ở 121°C trong 15–20 phút. Toàn bộ dụng cụ cấy, chai lọ và tủ cấy phải được khử trùng nghiêm ngặt bằng cồn và tia cực tím để đảm bảo điều kiện vô trùng tuyệt đối trong suốt quá trình thao tác.

Việc nghiên cứu, lựa chọn và tối ưu công thức môi trường nuôi cấy phù hợp với từng giống chuối cụ thể là một nội dung quan trọng, được nhiều đơn vị chuyên sâu về công nghệ sinh học cây trồng quan tâm và chia sẻ kiến thức tại https://vigen.vn/, nơi cung cấp nhiều thông tin hữu ích liên quan đến nuôi cấy mô và sản xuất cây giống chất lượng cao.

Chọn mẫu và khử trùng mẫu cấy

Chất lượng cây giống cấy mô phụ thuộc rất lớn vào cây mẹ ban đầu. Cây mẹ được chọn phải sinh trưởng khỏe, không nhiễm sâu bệnh, đúng giống và có năng suất, chất lượng quả ổn định. Thông thường, cây mẹ có chiều cao từ 0,5–1 m, đường kính thân gần củ từ 15–20 cm là phù hợp để lấy mẫu.

Mẫu cấy thường được lấy từ đỉnh sinh trưởng hoặc mầm ngủ trên thân ngầm. Sau khi tách khỏi cây mẹ, mẫu được cắt bỏ rễ và lá, đồng thời bóc bỏ các lớp bẹ ngoài để loại bỏ phần mô già và nguy cơ nhiễm bẩn. Mẫu được rửa sạch dưới vòi nước, ngâm trong dung dịch xà phòng loãng, sau đó rửa lại nhiều lần.

Trong tủ cấy vô trùng, mẫu tiếp tục được xử lý bằng cồn 70 độ trong thời gian ngắn, rồi ngâm trong dung dịch Javel với nồng độ thích hợp để tiêu diệt hoàn toàn vi sinh vật. Sau khi khử trùng, mẫu được rửa lại bằng nước cất vô trùng nhiều lần nhằm loại bỏ dư lượng hóa chất, tránh gây tổn thương mô.

Cấy mẫu và giai đoạn nhân chồi

Mẫu sau khi khử trùng được cắt thành kích thước phù hợp, đảm bảo còn nguyên đỉnh sinh trưởng hoặc mầm ngủ, rồi cấy vào môi trường khởi đầu. Các bình cấy được đặt trong phòng nuôi với nhiệt độ ổn định từ 25–28°C, ánh sáng khuếch tán khoảng 16 giờ mỗi ngày.

Sau khoảng 40–60 ngày, mẫu bắt đầu hình thành mô sẹo hoặc chồi sơ cấp. Khi chồi xuất hiện, chúng được tách ra và chuyển sang môi trường nhân chồi có bổ sung các chất điều hòa sinh trưởng nhằm kích thích phân hóa và tăng nhanh số lượng chồi. Quá trình bổ mẫu và cấy chuyền được thực hiện định kỳ 3–4 tuần một lần.

Cần lưu ý số lần nhân chồi không nên vượt quá 6–7 lần để hạn chế nguy cơ biến dị soma, đảm bảo cây con giữ nguyên đặc tính di truyền của cây mẹ. Đây là một trong những yêu cầu kỹ thuật quan trọng trong sản xuất cây chuối cấy mô thương mại.

Tái sinh cây hoàn chỉnh và ra rễ

Khi chồi đạt chiều cao khoảng 3–4 cm, chúng được tách riêng và chuyển sang môi trường kích thích ra rễ. Môi trường giai đoạn này thường giảm hàm lượng đường, bổ sung NAA hoặc IAA và than hoạt tính để hỗ trợ hình thành bộ rễ khỏe.

Sau 8–10 tuần nuôi cấy, cây chuối con đạt tiêu chuẩn khi cao từ 6–10 cm, có 3–4 lá thật và hệ rễ phát triển tốt. Những cây này sẵn sàng được đưa ra khỏi môi trường in vitro để chuyển sang giai đoạn thích nghi ngoài vườn ươm.

Chuyển cây ra vườn ươm và thuần dưỡng

Cây con sau khi lấy ra khỏi bình cấy cần được rửa sạch agar bám ở gốc, sau đó xử lý bằng dung dịch thuốc trừ nấm để phòng bệnh. Cây được trồng vào giá thể tơi xốp, giàu hữu cơ như xơ dừa trộn đất hoặc phối trộn với phân chuồng hoai và cát.

Trong giai đoạn đầu, cây cần được che nắng mạnh, duy trì độ ẩm cao và tưới phun sương đều đặn để tránh sốc môi trường. Sau khoảng 3–4 tuần, khi cây thích nghi tốt, có thể chuyển sang bầu đất lớn hơn. Sau 1,5–2 tháng, cây đạt chiều cao 20–30 cm, bộ lá và rễ hoàn chỉnh, đủ điều kiện xuất vườn trồng ngoài đồng.

Các nghiên cứu chuyên sâu về thành phần và vai trò của môi trường nuôi cấy chuối, cũng như những lưu ý trong từng giai đoạn kỹ thuật, được trình bày chi tiết tại https://vigen.vn/moi-truong-cay-mo-chuoi/, giúp người sản xuất có thêm cơ sở khoa học để áp dụng hiệu quả.

Trồng và chăm sóc cây chuối cấy mô ngoài đồng

Đất trồng chuối cấy mô cần tơi xốp, giàu mùn, thoát nước tốt, pH từ 5–7. Hố trồng được đào sẵn, bón lót phân chuồng hoai, phân lân và vôi để cải tạo đất. Cây được trồng vào thời điểm mát trong ngày, đảm bảo tưới đủ nước sau trồng.

Mật độ trồng phổ biến từ 2.000–2.500 cây mỗi hecta, tùy điều kiện đất đai và giống. Trong quá trình sinh trưởng, cây cần được tưới nước đều, bón phân cân đối theo từng giai đoạn, đồng thời phòng trừ sâu bệnh kịp thời. Việc tỉa mầm, giữ lại cây con khỏe để thay thế cây mẹ, cắt hoa đực đúng thời điểm và chống đỡ buồng chuối giúp nâng cao năng suất và chất lượng quả.

Kết luận

Quy trình nuôi cấy mô cây chuối là một chuỗi kỹ thuật khép kín, đòi hỏi sự chính xác, kiên trì và hiểu biết sâu về sinh lý thực vật. Khi được thực hiện đúng kỹ thuật, phương pháp này không chỉ tạo ra nguồn giống sạch bệnh, đồng đều mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu, hướng đến nền nông nghiệp hiện đại và bền vững.